Lezing: De symboliek van edelstenen in Dante Alighieri’s ‘Goddelijke komedie’

Foto van Dennis Jarvis op Flickr.

VANWEGE HET GERINGE AANTAL AANMELDINGEN IS DEZE LEZING GEANNULEERD

Dante Alighieri’s epische gedicht de Goddelijke Komedie is tegelijkertijd een reis door het hiernamaals, een liefdesverhaal, een religieus visioen, een politiek commentaar, maatschappijkritiek én een encyclopedie van de kennis van die tijd (circa 1300). In de Komedie spelen edelstenen een bescheiden maar belangrijke rol. De Goddelijke komedie bestaat uit drie delen: hel, louteringsberg en het paradijs. In de Hel worden heliotroop en bergkristal genoemd en in de Louteringsberg smaragd, saffier en diamant. In het Paradijs barst het geschitter van edelstenen pas echt los: diamant, parel, robijn, topaas, bergkristal, amber en saffier worden in totaal 12 keer genoemd. Maar waarom pas in de hemel en waarom deze stenen?

De leefwereld van Dante Alighieri

Om de symboliek van edelstenen in de Goddelijke Komedie te begrijpen, moet je kijken naar verschillende manieren waarop edelstenen aanwezig waren in het leven van Dante. Hij groeide in Florence op tussen de goudsmeden en handelaren, hij was waarschijnlijk aanwezig bij de kroning van de Heilige Roomse Keizer, zag edelstenen op religieus goudsmeedwerk, maar ook in de keizerlijke Byzantijnse mozaïeken in Ravenna, de plaats waar hij zijn ballingschap doorbracht en overleed.

De betekenis van edelstenen in de middeleeuwen

Edelstenen kwamen voor middeleeuwers uit het verre Oosten, waarover Marco Polo tijdens Dante’s leven gedetailleerd verslag had gedaan. Het was ook de plek waar het aardse Paradijs zou liggen en waar de (verzonnen) voorbeeldigste en machtigste koning Pape Jan zijn rijk had. Beide plekken barstten van de edelstenen, net als het hemelse Paradijs dat zelfs volledig uit edelstenen bestond. Edelstenen werden door middeleeuwers, wegens de reflectie van licht, gezien als venster naar het goddelijke, vandaar ook de geneeskrachtige werking. Die theologie van het licht is ook de kern van de gotische architectuur, de kathedralen van licht. Voor de middeleeuwer was alles op het hiernamaals gericht.

Kroning met een Italiaans tintje

Dante had zijn hoop gevestigd op de keizer van het Heilige Roomse Rijk om een einde te maken aan de politieke chaos van Italië. Waar Christus zou leiden tot het hemelse Paradijs, was het de taak van de vorst om het aardse Paradijs te scheppen voor zijn onderdanen, door vrede en recht te garanderen. De vorst werd dus gezien als plaatsvervanger van Christus op aarde. Daarom heeft de kroon van het Heilige Roomse Rijk de vorm die het heeft, en is het bezet met edelstenen volgens precies hetzelfde kleurenschema als Dante’s edelstenen in zijn Paradijs.  

Erik Schoonhoven

Drs. Erik Schoonhoven (1981) studeerde Italiaanse taal en cultuur aan de Universiteit van Amsterdam en is cultuurhistoricus met een specialisatie in juwelen en edelstenen. Schoonhoven doet onder meer onderzoek naar Parijse en Nederlandse juweliers, de geschiedenis en internationale betekenis van Amsterdam Diamantstad. Ook richt hij zich op koninklijke juwelencollecties, waarover hij veel heeft gepubliceerd in Nederlandse tijdschriften.

De lezing is maandag 25 februari om 20:00 bij café Fausto. Entree: 10 euro. Graag van te voren reserveren via een mail naar info@dilatua.nl

VANWEGE HET GERINGE AANTAL AANMELDINGEN IS DEZE LEZING GEANNULEERD.