Lezing: populisme in de Romeinse oudheid

Sommige politici maken hun handen vuil voor het bereiken van een hoger doel, anderen doen alles om het volk gunstig te stemmen. Het doel van beide soorten politici is het verkrijgen van de macht. Onze tijd ziet Berlusconi, Bossi, Wilders en Fortuyn als populistische politici. In de oudheid waren er de Gracchen broers, Drusus, Catilina, Clodius Pulcher en Caesar. Zij heten met een Romeinse term “Populares”. Beiden claimen een macht op persoonlijke basis. Komen op voor de belangen van het volk en zetten zich af tegen het bestaande politieke systeem.

Romeinse Republiek

In de Romeinse Republiek was de macht verdeeld, maar eerlijk was het niet. Patriciërs, pater familiae, patronen, rijke senatoren en succesvolle generaals hadden een bevoorrechte positie. In de tweede en eerste eeuw voor Chr. waren het de volkstribunen die pleitten voor meer economische en politieke gelijkheid. Ook kwamen zij op voor de belangen van de overwonnen volkeren. Allereerst de Italiers van buiten Rome. De macht van de volkstribunen groeide met hun succes en kon niet worden tegengehouden. Wie of wat waren deze ‘volkstribunen’? Zij konden ook niet worden tegengehouden door de gewelddadige repressie van conservatieve senatoren.

In de 1e eeuw waren het generaals die de politieke stijl van de volkstribunen voortzetten. Zij dankten hun succes aan persoonlijke loyaliteit. Tegelijkertijd ontstond een nieuwe soort patriciër. De één wilde met steun van het volk tot consul gekozen worden. Een ander liet zich door een volkse familie adopteren om zo toegang te krijgen tot het volkstribunaat. Maar niet door iedereen werden deze veranderingen enthousiast begroet. Cicero, Cato de Jongere en Brutus zijn iconen geworden van een Republikeins ideaal dat hier lijnrecht tegen in ging. Zij wilden de economische belangen en normen en waarden van de oude elite in stand wilden houden. Optimaten werden zij genoemd.

Deze optimaten lieten zich door spindoctoren voorlichten. Zij oefenden de welsprekendheid met politieke doelen. Ze deinsden, net als de populares, soms niet terug voor moord. Het was de eeuw van de burgeroorlogen, die de overgang van Republiek naar Keizerrijk inleidde. De Republikeinse idealen werden in vorm nog wel aangehangen. Echter, in de praktijk werden ze steeds meer werden verlaten. Vooral door de op persoonlijke macht beluste generaals als Pompeius, Caesar, Marcus Antonius en Octavianus. Octavianus, de latere keizer Augustus, maakte daarbij handig gebruik van propaganda.

Toen en nu

In het debat na de lezing zullen we kijken of er gelijkenissen zijn tussen toen en nu. 

Lezing: maandag 29 Januari 19:00 – Café Fausto.

Verder lezen

Voor Italie Uitgelicht schreef ik een blog over de retoriek van Cicero, of een blog over inkomensverschillen in de oudheid.

Vraag je je af hoe het komt dat deze docente Italiaans ook iets weet over Geschiedenis? Bekijk dan haar LinkedIn profiel.

Liever luisteren naar een lezing over Romeinse vrouwen of over fictie over Rome? Dat kan ook!

Lotje met de pontifex maximus / keizer Augustus.

Vond je dit interessant? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief!

* indicates required