Ik las deze week ‘Il filo di Mezzogiorno’ van Goliarda Sapienza. Ik las eerder al wat andere autobiografische werken van haar, waarover ik schreef op deze website. Maar nu wilde ik het boek lezen over haar psychische crisis: Il filo di mezzogiorno. Ik vind het nodig om mijn eigen persoonlijke interesses te verweven met culturele uitingen hierover.
Afwijkend
Goliarda Sapienza komt uit een anarchistisch gezin uit Sicilie en tijdens WOII moet ze ook een tijdje onderduiken. Ze is gemarginaliseerd en het blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat mensen met afwijkende opvattingen en handelingen (van de norm) grotere kans hebben op psychische bijzonderheden. Wat daarbij kip en ei is maakt voor mij niet eens zoveel uit. Laat ik voorop stellen, ik vind Sapienza heel sympathiek. De manier waarop ze over liefde praat is radicaal. Ze verweeft familie, geschiedenis, natuur en gelijkheidsprincipes met haar idee van liefde.
Neurodiversiteit? – we’re all different
In Orwell’s boek Animal Farm kun je lezen ‘We’re all animals, but some are more equal than others’. Laatst las ik daar een bewerking op: We’re all different, but some are more different than others. Dat vond ik een mooie aansluiting bij het boek van Franco en Franca Basaglia ‘La maggioranza deviante‘, (de afwijkende meerderheid) dat ik ook onlangs las. In het boek betogen de hulpverleners dat het de meerderheid is die afwijkt en het een minderheid is die de maatschappelijke normen bepaalt. Op een manier die mij doet denken aan hoe we vroeger op globaal nivo keken naar het Westen en de rest, dat in feite gaat om een Globale Meerderheid in het Zuidelijk Halfrond en een Globale minderheid in het Noordelijk Halfrond.
De psychoanalyticus als bewaarder van de maatschappelijke norm
In het boek worden dialogen met de psycholoog afgewisseld met de innerlijke dialoog van Sapienza. Ook blikt ze veel terug op gebeurtenissen uit haar leven en zien we personages (halfbroers en halfzussen) die we kennen uit ‘Lettera aperta‘
Haar psycholoog Ignazio Majore, bedoelt het goed. Het is een man die is onderwezen in de klassieke psychoanalytische Freudiaanse traditie. Hij praat veel, vooral over zijn eigen theorieeen over transfer en hij weet beter dan Goliarda hoe haar verlangen werkt, waar het zich op richt en waar het zich eigenlijk op zou moeten richten zodat ze gezond wordt. Dat is best wel een problematische instelling, maar ook in mijn ervaring zijn er veel psychiaters en psychologen die jouw opvattingen willen corrigeren. Wat super storend is, want je kunt geen emotionele balans hebben op de waarden en ervaringen van iemand anders.
Sapienza claimt haar eigen verhaal
Als lezer zoals ik, met enige rancune en weerstand naar de GGZ, is het dan super satisfying om te lezen dat Sapienza herstelt en de psycholoog zijn verstand verliest. Het evenwicht in de kosmos is hersteld! Alsof Sapienza transfer heeft ‘gedaan’ van haar madness. Maar Sapienza was zichzelf en de psycholoog zat in zijn rol. In de wetenschappelijke literatuur wordt er vaak gesproken over epistemische asymmetrie, dat betekent in de praktijk dat de hulpverlener in de rol zit van kenniseigenaar en de hulpvrager in de rol van kennisvrager. Dit wordt hier omgedraaid, dat is fijn. Een goede psycholoog hoeft zich niet te ergeren aan deze uitspraak, want hij/ zij heeft immers de middelen om dit psychologisch te verklaren, deze rancune. Verdient deze schadenfreude een schoonheidsprijs? Nee. Maar het is wel catharsisch.
Schrijven vanuit kwetsbaarheid
Onlangs publiceerden wetenschapper Emma Brijs e.a. een artikel over het positieve effect van schrijven en publiceren voor het overkomen van de negatieve effecten van een psychische crisis. Ze noemen daarbij het organiseren van ideeen, de noodzaak van het aanbrengen van een coherent verhaal als onderdeel van post-traumatische groei. Door te schrijven en te publiceren kan dat wat gemarginaliseerd is zijn stem terugkrijgen en zijn rechtmatige plaats in de maatschappij opeisen.
In dat onderzoek gebruikten zij een kwalitatieve methode, zodat een subjectieve manier van betekenisgeving kon worden vastgesteld. Dit blijft vaak achterwege bij medische onderzoeken die zich vooral richten op ‘zijn de psychotische symptomen afwezig’. Psychisch herstel na een ziekte is echter ‘no linear return to normality but an ongoing negotiation with identity and purpose’. Het pakken van een pen of het vertellen van je verhaal zorgt voor herstel van ‘agency’, eigenaarschap over je leven.
Semiotiek
In het laatste hoofdstuk zegt Sapienza dat ze het recht terug wil op haar dood dat haar psychiater haar had ontnomen. Ik herkende daarin de theorie van Basaglia als hij zegt dat madness vaak wordt geïdentificeerd met de afwezigheid van kennis en dat het daarmee een maatschappelijke rol vervult versus diegenen die afwijkend zijn. Het is de kracht van het negatieve dat als een waas hangt om psychische kwetsbaarheid en ook rondom de eigenaarschap en de legitimiteit van een zelfgekozen dood in het huidige politieke debat.
Sapienza besluit haar verhaal met deze claim.[Na mijn dood…] vraag ik alleen dit: probeer mijn dood niet uit te leggen of te ontrafelen, probeer het niet ergens te plaatsen in een hokje voor je eigen rust zodat jij het snapt, uit angst voor je eigen dood. Als je iets moet denken – zeg het niet hard want woorden zijn verraderlijk – denk dan dit: ze is gestorven omdat ze heeft geleefd. (eigen vertaling, het boek is niet vertaald)
Doorlezen: Ik vond dit ook een goed artikel: È morta perché ha vissuto in het online tijdschrift La balena bianca sluit heel goed aan bij het artikel van Brijs, schrijven als hulp bij het verwerken van bijzondere gebeurtenissen.
Geef een reactie