De mooiste Italiaanse woorden

Mooie Italiaanse woorden

Toen ik ‘La storia’ van Elsa Morante aan het lezen was, kwam ik zoveel mooie woorden tegen dat ik dacht: ik moet een blog maken over de mooiste Italiaanse woorden. Ik schreef al eens een blog over de redenen waarom het Italiaans zo’n mooie taal is, maar dat ging meer over het geheel.

Nou kunnen individuele woorden om verschillende woorden mooi zijn en ik maakte 7 categorieen:

De mooiste Italiaanse woorden qua klank en spelling

  • associazione (vereniging): vanwege de drie verschillende s/c/z klanken in één woord verenigd.
  • pozzanghera (vieze regenplas). De ò, de dubbele z en de gh.
  • singhiozzare (snikken), ook weer die ò en de gh
  • zoppicare (mank lopen), weer di ò, in combinatie met die dubbele p en de z.
  • chiacchierare (kletsen), een dubbele chi, waar vind je dat nou nog?
  • anneffiare (bewateren), effia, dat klinkt net als de uitroep ‘uffa’, die ook gewoon sympathiek is. Als mensen ‘uffa’ zeggen, vind ik ze altijd sympathiek. Het is een beetje de uitroep van naieve jonge meisjes die geen zin hebben om te doen wat hun moeder zegt. Of van Antonella Clerici die Mike Buongiorno van het lijf probeert te houden. Antonella Clerici en opstandige meisjes hebben allebei mijn sympathie.
  • atroce (; omdat het zo mooi klinkt uit de mond van een Siciliaan, met die sj klank.
  • violacei (paarsachtig), prachtig vanwege de vele klinkers. Only in Italy.
  • guinzaglio (riem, van huisdier). Guinzaglio. Wat een woord. Etymologisch komt dat woord dus uit het Middeleeuws Duits, en die klank waarschijnlijk dus ook.

Dan zijn er ook mooie Italiaanse woorden in betekenis:

  • addirittura (zelfs, beslist), mooi omdat het vaak als uitroep wordt gebruikt in Italie die geen Nederlands equivalent heeft. Er zit ook het woord ‘dritto’ in, rechtdoor. Er zit iets rechtlijnigs in het geheel.
  • disinvoltura (nonchalant / ongedwongen) Hier schuilt de kunst van de meester.
  • spavalderia (driestheid / aanmatiging). Hybris. De klassieke zonde. De betekenis van het woord is mooi. In het Nederlands ook, maar in het Italiaans nog meer.
  • medesimo (dezelfde / hetzelfde), omdat je het alleen maar vóór het zelfstandig naamwoord kunt zetten als bijvoeglijk naamwoord. Of je gebruikt het zelfstandig. Het is een eigenaardig woord.
  • palpebre (oogleden) Het woord ziet er niet echt Italiaans uit, naar mijn idee. Het komt uit het latijn. Ik kan niet goed uitleggen waarom, maar in het Italiaans klink het poetisch, terwijl het in het Nederlands meer biologisch/anatomisch klinkt.
  • rimbambita (kinds persoon). Er zit het woord bambino in. In het Italiaans heeft het iets teders, wat ook een kind heeft. Of sommige mensen met dementie. Het heeft niet de negative klank voor mij van ‘achterlijk’.
  • ruminare (herkauwen) Mooi omdat het vaak over een gedachte gaat die terugkomt in je hoofd, waar je dan op ‘kauwt’.
  • inghiottire (doorslikken). Tja, net als Ghiotto, de schilder, een mooie klank en letter combinatie
  • crepuscolo (schemering) Bij een Italiaanse schemering heb ik een heel ander gevoel dan bij een Nederlandse schemering.
  • confabulazione (gesmoes), ik houd sowieso van lange woorden in het Italiaans. Dit is ook in het Nederlands een mooi woord.
  • rincoglionita (afgestompt/imbeciel/seniel), er zit het woord ‘coglione in’ (kloot/klootzak), daar is een werkwoord van gemaakt. De toestand van iemand wordt gereduceerd tot één kenmerk en ook die -ita maakt het een soort toestand. Eigenlijk is het een participio passato, een voltooid deelwoord, bijvoeglijk gebruikt. Het is een voltooide toestand.

Mooie Italiaanse woorden in een uitdrukking

  • cotta (gekookt). Avere una cotta per qualcuno betekent ‘een bevlieging hebben voor iemand, een korte hevige verliefdheid, een crush. Ook wordt het als slang bij jongeren gebruikt in de zin van ‘gaar’, zoals je ‘gaar’ kunt zijn na een hele dag monotoon werk te hebben verricht.
  • addosso (op iemands lichaam / op zich / tot last / in zich) Ik vind ‘dosso’ een heel curieus woord en het woord ‘addosso’ komt voor in allerlei verschillende uitdrukkingen. Het heeft iets te maken met ‘dosso’, met dragen, op je rug of schouders en hoewel het ook wordt gebruikt in psychische zinnen heeft het altijd een fysieke weerklank. Buscarsi addosso (zich iets op de hals halen), addossarsi una responsabilità (een verantwoordelijkheid op je nemen) buscarsi addosso qualcosa (zich iets op de hals halen) hai troppa ciccia addosso (je zit te goed in het vlees), dare adosso a qualcuno (iemand te lijf gaan), lanciare qualcosa addosso a qualcuno (iemand iets naar het hoofd slingeren, de rij is eindeloos.

Mooie Italiaanse woorden die klinken zoals ze zijn:

Ik begrijp dat deze categorie nogal ambigue is of persoonlijk zou kunnen zijn. Ik denk echter wel dat veel mensen begrijpen wat ik bedoel, hoewel je misschien andere woorden zou kiezen. Mijn man (leraar engels) heeft het met het woord awkward. Omdat je het woord zo raar schrijft, klinkt het woord ook raar en die betekenis heeft het ook. Ook hebben Yentl en De Boer het in hun liedje ‘Ik heb een man gekend’ het over het woord ‘bed’ dat ook de vorm heeft van het woord bed. Triviaal, maar als leuk voor taalfetisjisten.

  • chiasso (lawaai / herrie). Klinkt ook zoals de betekenis.
  • smarrito (zoek geraakt, verloren, in de war). Nel mezzo del cammin di nostra vita / mi ritrovai per una selva oscura / ché la diritta via era smarrita. De eerste drie regels van Dantes Inferno. Smarrito. Klinkt ook als de betekenis die het woord heeft. De sm op het begin. Prachtig. Een voltooid deelwoord dat bijvoeglijk wordt gebruikt.
  • bisbigliare (fluisteren) vanwege die dubbele b, als je het woord hoort dan kan het alleen maar fluisterend gezegd worden.
  • irrequietezza (gewoel / onrust) Misschien roept de spelling van dat woord bij mij al die onrust op.
  • spaventare (bang maken). In het Italiaans word ik vaak bang als ik dit woord zie, dat heb ik bij het Nederlandse woord ‘bang’ dus niet.
  • smorfia (grijns) de klank drukt ook gewoon het woord uit. Als ik het woord lees in een roman, visualiseer ik altijd meteen het personage met een grijns op zijn smoel. Een reden waarom lezen leuker is dan een film kijken.

Mooie Italiaanse woorden met suffixen

  • svogliatezza (lusteloosheid) er zit het woord voglia in, lust of verlangen, die s maakt het ontkennend en dan ook nog die suffix – ezza die er weer een toestand van maakt.
  • ebbrezza (roes/ dronkenschap). Ook hier zit een – heid in, in die -ezza. Ook hier geldt dat het woord klinkt zoals de betekenis.
  • spensieratezza (zorgeloosheid, lichtzinnigheid, gedachteloosheid). Een pensiero is een gedachte, door die s ervoor wordt het ontkennend (zonder gedachten) en door die – ezza wordt het een toestand. Ik denk dat dat ook mijn favoriete staat van zijn is. Gedachtenloos. Zorgeloos en lichtzinnig. Heerlijk.
  • sdrucciolevole (glibberig), de combinatie van sd, de u die oe is en de dubbele ccio en dan ook nog het ‘evole, een prachtige suffix die er een toestand van maakt. Ik vind sowieso die suffixen – ezzo / – ezza / – evole die er een – heid van maken mooi. Dat doet mij denken aan Plato en zijn ideeenwereld: niet een paard uit de echte wereld, maar het idee van een paard uit de ideeeenwereld. Paardachtigheid. Glibberigheid, lusteloosheid. Het verwijst naar een toestand van ‘zijn’, een idee. Een abstract idee aan de hand van een bijvoeglijk naamwoord.
  • vestituccio (lelijk jurkje) het suffix – uccio maakt iets lelijk, aftands.

Mooie Italiaanse woorden die mij als Nederlander heel paradoxaal overkomen:

  • balla (leugen) Het woord wordt in veel uitdrukkingen gebruikt waardoor het ineens een andere betekenis krijgt: raccontare un sacco di balle (onzin)
  • smania (rusteloosheid, begeerte, eerzucht) Dat het woord die drie verschillende betekenissen in één woord vat, dat is goddelijk.
  • noia (verveling / ergernis) Geniaal dat dat in het Italiaans hetzelfde woord is.

Mooie Italiaanse woorden uit het dialect

In het boek van Goliarda Sapienza, L’arte della gioia, wordt veel siciliaans gesproken. een mooi woord daar vind ik picciridda (klein meisje) of picciriddo (jongetje) Het napolitaanse equivalent is piccirillo / piccirella. Ook wordt er vaak naar baby’s verwezen met het woord ‘creatura‘ wat denk ik uit de bijbel komt en wat ik naar het nederlands zou vertalen met het woord ‘schepseltje’.

Tot slot het bekende liedje ‘Parole parole’

Mijn 12 mooiste Italiaanse vakantieherinneringen

Italiaans spreken

Sinds ik kind ben ga ik op vakantie naar Italie, ik heb er twee jaar gewoond en ik spreek de taal. Niet al mijn vakanties waren geweldig in 40 jaar, ik heb ook vervelende dingen meegemaakt, maar de mooie herinneringen overheersen. Veel van die foto’s die ik daar heb gemaakt, kun je zien op mijn website. De meeste foto’s zijn van de digitale periode sinds circa 2010. De periode die daaraan voorafgaat zit vooral in het geheugen opgeslagen en in de ouderwetse fotoboeken. Hier is het verhaal achter een paar van die mentale en digitale foto’s. Mijn 12 mooiste herinneringen:

  1. Als kind ben ik met mijn ouders in de jaren ’80 en ’90 naar het Gardameer geweest. Verschillende keren. Soms zaten we op een camping, soms in een huisje. Éen van de mooie herinneringen die me bijstaan is het wandelen naar het dichtsbijzijnde dorpje om daar verse broodjes te halen. Ik heb nog een foto waarop je me met mijn vader ziet op de weg naar het dorp in het dal. Mooi om terug te zien, ook omdat mijn vader in 2018 is overleden.

2. Een tweede mooie herinnering was de uitwisseling die ik op de middelbare school had met een klas uit Falconara, vlakbij Ancona. Ik heb toen een hele mooie vriendschap gesloten met Lucia, met wie ik nog steeds sporadisch contact heb. Ik mocht bij haar thuis logeren en dan krijg je toch echt een andere cultuur heel anders mee, dan wanneer je in een hotel zit. De verse pasta van oma zal ik nooit vergeten!

3. Een derde mooie herinnering was een treinreis die ik met mijn twee nichten heb gemaakt in 1997 naar Genua. We namen daar de boot naar Corsica en moesten overstappen in Milaan. Die treinreis was ontzettend gezellig, echt een avontuur als je 17 bent, zo’n nachttrein en dan in de ochtend aankomen in Milaan. Daar zijn geen foto’s van, maar in mijn hoofd zitten heel veel beelden van die reis!

Het station in Milaan
Industriele fotografie. 2010. Vanuit het station in Milaan, zonsondergang. Foto: Peter Kroes

4. Een vierde herinnering is ook bij het Gardameer. Een vriendin van mij werkte de zomer van 2000 op een camping daar. Ik was ook al klaar met mijn studiejaar en ik had gewoon de tijd om daar twee weken te logeren. Die tijd lijkt nu achteraf zo zorgeloos. Wat deden we? Cocktails drinken, struinen over de camping, liggen aan het Gardameer en Italiaanse jongens gek maken in de lokale discotheek. Het album van Lunapop blijft voor altijd verbonden aan die periode.

5. Het doen van een taaltraining in Bologna bij het CILTA in 2001, zo heette de taalschool destijds. Het was de zomer voordat mijn schooljaar begon en het was gewoon heerlijk om die door te kunnen brengen met mensen met hele diverse nationaliteiten en ondertussen me onder te dompelen in de Italiaanse cultuur. De studietijd heb ik ook als een heel relaxte periode ervaren zonder veel verplichtingen die horen bij het volwassen leven.

6. Een zesde mooie herinnering was een bezoek aan de Dolomieten in 2002. Een Italiaanse huisgenoot van me woonde daar en zij woonde in zo’n typisch huis, un Maso. Zij sprak thuis dat Swissdeutch achtige dialect en de cultuur daar is echt anders dan in de rest van Italie. Ook vond ik de regio prachtig. Die bergen en de uitgestrektheid van de natuur. Ook is het een stuk schoner en opgeruimder dan de regio’s die wat zuidelijker liggen.

7. Een bezoek vanuit Rome aan de villa van Hadrianus in Tivoli in 2005. Ik ging met de bus en heb in mijn eentje ruim de tijd genomen om daar rustig in mijn eigen tempo dingen te bekijken. Ik had toen nog geen kinderen en die herinnering aan de vrijheid die ik toen had vind ik ook mooi. De villa is een prachtig archeologisch park, een must see voor iedereen die houdt van antieke culturen.

Entreetickets bewaren van musea in de tijd dat je nog geen fototoestel/ smartphone had op vakantie.
Foto: Lotje Lomme

8. Op mijn huwelijksreis in 2010 ben ik met mijn man naar het Scala theater in Milaan geweest voor een opera voorstelling. Een prachtig historisch theater en heel bijzonder om daar eens jezelf voor uit te dossen en in zo’n loge te zitten. Ook een hotel-restaurant nabij Lugano zal ik nooit vergeten. Wat hebben we daar lekker gegeten!

Operahuis La Scala in Milaan. Foto: Peter Kroes
Het meer van Lugano. Foto: Lotje Lomme
Het meer van Lugano. Foto: Lotje Lomme

9. In 2011 ben ik met mijn ouders en mijn man naar Rome geweest voor een paar dagen. Ik heb hen toen ook meegenomen naar het archeologisch park in Ostia en vond het super leuk dat ik hen zoveel kon vertellen over de Romeinse periode, ik was toen net 3 jaar afgestudeerd als historica . We logeerden op een super mooie A locatie, vlakbij de Lateraanse kerk, in een oud omgebouwd klooster.

Lomme met haar ouders in Ostia, Rome
Ostia, Roma. Foto: Peter Kroes

10. In 2014 ben ik met mijn man naar Florence geweest. Ik was toen 5 maanden zwanger en kon al niet meer eindeloos wandelen, maar toch hebben we aardig wat van de stad gezien en ook bezochten we humoristische Italiaanse vriendinnen van mij in Montaione, op een paar kilometer van Florence. We konden daar ook logeren en mee-eten, ook dat was super leuk.

De binnenstad van Florence
Firenze, Uffizi. Foto: Peter Kroes

11. Hardlopen in het Giardino Margherita met mijn schoonzus in Bologna in 2018. Het Giardino is een mooi park, midden in Bologna dat net groot genoeg is om de 5 km te doen in een paar rondjes. Ik heb ook mooie herinnneringen aan dat park omdat ik er een tijd vlakbij heb gewoond in een zijstraat van de Via Santo Stefano. Het was heel leuk om dat met mijn schoonzus te kunnen delen. Ook bezocht ik met haar deze historische kookwinkel en heb ik toen de tijd genomen voor fotografie. Een leuke hobby, waar je ook alleen tijd en rust voor hebt als er geen kleine kinderen mee zijn 🙂

Via Santo Stefano in Bologna
Bloemen en een straatnaam in Italie. Foto: Lotje Lomme
Zoetigheden uit Italie
Italiaanse cannoli. Foto: Lotje Lomme
Bloemen staan uitgestald op straat
Een Italiaanse bloemenzaak. Foto: Lotje Lomme
Een Italiaans ontbijt.
Een Italiaans ontbijt met cappuccino en een sfogliatella. Foto: Lotje Lomme
Een mannelijke kariatide in de Bolognese straat
Architectuur in de Italiaanse straat. Foto: Lotje Lomme
Een binnenplaats bij een Italiaans huis
Een toegang tot een palazzo vanaf de straat. Foto: Lotje Lomme

12. Caffè Forian in Martina Franca. Ik was in 2023 met mijn gezin in Puglia. Caffè Florian was een uitstekende bar / pasticceria in het kleine dorpje waar we graag kwamen. Ik kan gewoon heel erg genieten van een kopje koffie op een terras. Dat voelt voor mij echt als thuiskomen. Deze foto is niet genomen op het terras, want ik bescherm de privacy van mijn kinderen, maar in een park in de buurt van Martina Franca, waar die prachtige pijnbomen zo hoog groeiden.

In de buurt van Martina Franca
Een park nabij Martina Franca in Puglia. Foto: Lotje Lomme

Ben jij klaar voor je volgende mooie vakantieherinnering? Neem nu contact met me op voor Italiaanse les.

10 x een mooi Italiaans cadeau

Sinterklaas is alweer geweest, maar de kerstdagen staan nog voor de deur. Misschien weet je niet zo goed wat je moet vragen als kadootje (zelf denk ik altijd: nog meer clutter in my house, please…) maar toch doe ik hier enkele tips aan de hand die leuk zijn om kado te geven aan iemand die Italiaans studeert. Stuur de link dus naar je familieleden, degene die je mysterieus aankeek toen de lootjes werden getrokken, je dochter, je collega, wie dan ook. Hier komen ze: 10 x een Italiaans cadeau om te geven met de feestdagen

Italiaans cadeau 1

Italiaanse koelkastmagneetjes. Leuk voor op de koelkast of voor op het toilet (het moet wel een magnetische ondergrond zijn). Prijs: 22 dollar.

Italiaans cadeau 2

Een boekje met taalpuzzels van Intertaal. Prijs : 9,71

Italiaans cadeau 3

Een Italiaans taalkwartet. Prijs : 9,95 Vooral leuk voor de beginner.

#Italiaans cadeau 4:

Een handig hulpboek grammatica voor beginners en gevorderden. Zoals van Susanna Nocchi.

Italiaans cadeau 5:

Maak zelf bij een webdrukkerij dit t-shirt met deze tekst voor circa 20 euro. Het spoort Italianen aan om geen Engels met de student te spreken, maar Italiaans. Let op dat de accenten en komma’s goed staan.

Italiaans leren t-shirt vrouwen

Italiaans cadeau 6

Bestel een Italiaans delicatessenpakket bij bijvoorbeeld Pasta e Più uit Asten of La Fermata uit Woerden.

7

Bestel een Italiaanse roman DVD of CD bij een webwinkel. Bel mij gerust voor tips of overleg wat betreft smaakvoorkeur.

Italiaanse films Schoonhoven
Italiaanse films op DVD. Foto: Lotje Lomme

8.

Koop een Italiaans leesboekje op nivo. Mail mij gerust om te vragen op welk nivo de student zit en welk boekje geschikt zou zijn. Prijs: 10,20

9

Tegoed op Google Play zodat de student de Prisma of van Dale woordenboek app kan downloaden. Prijs: 8,99

10

Een artikel uit de Italiaanse vintagewinkel Little Rome . Ik kreeg van Odette en Domenico ooit dit Italiaanse bord kado, leuk voor mijn Italiaanse culinaire uitstapjes. Ze hebben mooie artikelen vanaf kleine prijsjes.

Als toegift nog de allerbeste cadeautip: Een % korting bij aankoop van een cursus Italiaans bij mijn taalschool. Je kunt mij mailen, dan weet ik ervan en dan stuur ik je een mooie kortingsbon op van mijn school op die je kunt geven.

De Griekse cultuur in Zuid-Italie: Magna Graecia

Italianen hebben een fascinatie voor de Griekse cultuur. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de grote departementen Griekse geschiedenis in de Italiaanse faculteiten of uit het succes van de boeken van Andrea Marcolongo. In dit blog wil ik jullie iets vertellen over de Griekse historie van verschillende Zuid Italiaanse steden. En over de Griekse cultuur in Zuid-Italie.

In de 8e eeuw v. Chr. stichten Griekse kolonisten in Zuid-Italie en Sicilie hun steden, lang voordat Rome een groot wereldrijk was. Griekse volkeren van verschillende oorsprong verlieten hun moederland, vaak vanwege schaarste en overbevolking. Zij raadpleegden een orakel over de locatie van de toekomstige kolonie en gingen op weg. De Griekse gekoloniseerde steden in Zuid-Italie vormen samen Magna Graecia, Groot Griekenland.

In de geschiedenis van deze Griekse kolonies speelt de oorsprong van de stichters een grote rol in de politieke ontwikkelingen en concurrentie tussen de steden. Doriërs, Achaeërs en Ioniërs waren het die wedijverden. Eerst om het gebied te koloniseren en later om de macht te krijgen in de regio. Deze Griekse etnische stammen concurreerden met elkaar in Griekenland, dus het is niet raar dat zij hun conflicten meenamen overzees in Zuid-Italie.

Afbeelding uit de Atlante storico mondiale / Touring Club Italiano uit 2001

De Griekse cultuur in Zuid-Italië

De kolonisten lieten hun vrouw en kinderen achter in het thuisland en het is waarschijnlijk dat ze dus aanpapten met lokale vrouwen in Italië. Het is ook waarschijnlijk dat de kolonisten de outcast waren van hun Griekse moederstad. Wellicht vertrokken ook criminelen of politieke bannelingen om kolonies te stichten in Italië. Eenmaal aangekomen in Italië poogden de kolonisten ook al snel het Italiaanse achterland achter de kolonie te veroveren en te integreren. Net zoals de emigranten die in de 19e eeuw naar Amerika vertrokken, moet Magna Graecia een land van beloften en mogelijkheden zijn geweest. De steden kenden verschillende bestuursvormen. De Dorische steden ontwikkelden al snel tirannieke vormen van bestuur. Zoals we die ook kennen van haar meest bekende stad Sparta. De Ionische en Aecheïsche steden ontwikkelden semidemocratieën. Een voorbeeld daarvan zijn de ‘chìlioi’ de duizend mannen die de bevolking vertegenwoordigden in Reggio, in de punt van de Italiaanse laars. Daarnaast bestond er vaak in hun steden een raad van ouderen die de magistraat die het dagelijkse bestuur vormde, moest adviseren.

Doriers in Puglia en Calabrie: Taranto en Reggio

Reggio en Taranto hebben een Dorische oorsprong. De Doriërs waren een etnische groep waartoe in Griekenland de Spartanen behoorden. Reggio, het uiterste westen van Italië, ligt tegenover Zancle (nu Messina) op Sicilië. Volgens Strabo, een Griekse schrijver die leefde ten tijde van keizer Augustus, stichtten Messeense bannelingen Reggio. De Spartanen voerden in de 8e, 7e en 5e eeuw voor Chr. oorlog met het hen omliggende gebied (Messenië) waarbij ze de overwonnen volkeren tot slaaf maakten. Reggio zou rond 750 v. Chr. zijn gesticht door deze slaven. Voor de Italiaanse stad Reggio is dit de oorsprong van hun stad.

Dezelfde schrijver Strabo heeft twee hypotheses over de stichting van het Pugliese Taranto, in de hak van de laars die allebei te maken hebben met de identiteit van de Partenen in de dorische cultuur. Volgense een eerste hypothese waren de Partenen de Spartanen die weigerden deel te nemen aan de Messenische oorlogen zelf tot slaaf gemaakt. Deze Partenen organiseerden een opstand tegen de Spartaanse burgers en hun leider Falanto ging naar Delphi om het orakel raad te vragen over de locatie van een te stichten kolonie. Dit werd Taranto.              

Volgens het 2e verhaal gingen de Spartanen op oorlogspad in Messenië en bleven hun vrouwen alleen achter. Uit bezorgdheid over de krimp van de natuurlijke aanwas van de Spartanen door de afwezigheid van de mannen, vroegen de Spartaanse vrouwen hun mannen om raad. Deze stuurden de jongste mannen uit het leger naar huis om de maagden te bevruchten. Het andere verhaal is dus dat de kinderen die hieruit voortkwamen Partenen zijn genoemd. Toen de Spartanen echter terugkwamen van de oorlog weigerden ze aan deze jongeren dezelfde rechten als zijzelf hadden toe te kennen. De oudste Spartanen haalde de nieuwe generatie over te vertrekken en elders een kolonie te stichten. Dat zou ook het stichtingsverhaal van Taranto kunnen zijn. Bij mythologische verhalen geld vaak: het een hoeft het ander niet uit te sluiten!

Griekse steden in Zuid – Italie. Een kaart van Magna Graecia. Afbeelding uit de Atlante Storico Mondiale / Touring Club Italiano uit 2001

Acheeers in Calabria en Campania: Sibari, Poseidonia en Crotone

Sibari, Poseidonia en Crotone waren Achaeïsche kolonies in Magna Graecia. De Acheeërs waren een andere etnische groep uit de Peloponnesos, de Griekse stad Korinthe behoorde tot dit gebied. Sibari zou een aanzienlijke macht en territorium verwerven in de 6e eeuw v. Chr. zo vertellen de historici Diodorus Siculus en Strabo. Ze vertellen over de overheersing over 4 volkeren en 25 steden. De welvaart was dusdanig, dat de schrijvers meenden dat de inwoners van Sibari leden aan hybris (overmoed) en tryphé (ze waren verwend en zwak door luxe) door alle overvloed. Deze eigenschappen vond men verwerpelijk in de oudheid.

Sibari stichtte op haar beurt rond 600 v. Chr. weer Poseidonia, wat in de Romeinse tijd Paestum ging heten. Dit stadje ligt ongeveer 85 km ten zuiden van Napels. Deze plek is archeologisch gezien goed bewaard gebleven en is nu een Unesco wereld erfgoed site waar o.a. nog een tempel voor Hera, Athene en voor Poseidon staat. In het bijbehorende park kun je tegenwoordig vaak muzikale avonden bijwonen, of een Grieks theaterspel meemaken. Ook daar schreef ik een blog over voor Italie Uitgelicht. Deze stad werd welvarend doordat het handelde met Etrusken en Romeinen. Toch zijn het wellicht ook de hybris en tryphe die mede verantwoordelijk zijn voor de verwoesting van de Sibari in 510 v. Chr.  

Als Sibari de stad was van luxe, overvloed en decadentie dan was Crotone de stad van de moraal en de deugd. De filosoof Pythagoras verbleef er lange tijd en had een blijvende invloed op het stadje. Met hem ontstond er een cultuur van areté (deugd). Gelijkheid, ambitie, ascetisme en samenleven waren erg belangrijk in dit gedachtegoed.

Ioniers in Campania: Pithekoussai en Cumae

Ioniërs zijn de 3e etnische groep Grieken, die uit Athene, Euboa of West-Turkije kwamen. Zij zorgden voor de eerste Griekse kolonie in Italië door Pithekoussai te stichten rond 770 v. Chr., in de buurt van Napels.

Ioniërs uit Euboa stichtten ook Cumae rond 740 v. Chr. Deze stad was de sterkste macht op zee in de Golf van Napels. Cumae had altijd nauwe banden met Capua, een Etruskische stad iets noordelijker. Dit deden ze vooral uit commercieel oogpunt. De Etrusken waren ook hun rivalen in de handel. Onder de tiran Aristodemus van Cumae beslaat Cumae dan een uitgebreid territorium. De laatste koning van Rome zoekt er bescherming als hij wordt verjaagd na het incident met Lucretia. In 474 v. Chr. verslaat Cumae de Etrusken ter zee. Vanuit Cumae werden ook Zancle (later Messina) en in 480 Neapolis, het latere Napels gesticht.

De Peloponnesische oorlog tussen Sparta en Athene & Zuid-Italie

Op het einde van de 5e eeuw heeft Athene zich veel bemoeid in de Siciliaanse zaken. In Griekenland was een felle machtsstrijd ontstaan tussen Doriërs en Ioniërs, Spartanen en Atheners. In dat kader hebben beide partijen claims gedaan die hun eigen invloedssfeer moest vergroten. Zo had Athene het in haar hoofd gehaald dat Sibari, oorspronkelijk door Achaeërs gesticht, door de Ioniërs ‘hersticht’ moest worden na haar vernietiging. Athene zag zichzelf als de legitieme opvolger van de verloren macht van Sibari. De oude inwoners van Sibari vragen zich echter af wat ze met deze nieuwe moeder moeten. Ze vragen het orakel in Delphi om raad. Het orakel bevestigt dat de Sibarieten geen enkele verplichting kennen naar de Atheners. De Atheense generaal en politicus Alcibiades probeert ook de volksvergadering in Athene ervan te overtuigen het Atheense rijk te vergroten met gebieden overzees. Athene leed echter een desastreuze nederlaag die haar verlies in Griekenland ook zou versnellen. De enige bondgenoot van Athene in Sicilië was Reggio. Taranto en Syracuse besloten samen tegen het Atheense imperialisme op te trekken. Athene en de Ioniers waren kansloos.

Historische figuren

Voor Italie Uitgelicht schreef ik een blog over de bekende Griek Dionysius. In de link kun je lezen welke historische figuren uit deze Griekse tijd belangrijk zijn geweest voor de Siciliaanse stad Syracuse.

Een ander belangrijk figuur was Archita voor de stad Taranto. In Magna Graecia was in het Oosten Taranto de grootste stadstaat in de 4e eeuw. In Delphi zijn bij het orakel van Apollo inscripties gevonden van de Tarantini. Zij bedankten de god voor hun overwinning tegen de inheemse volkeren in Puglia: de Messapi, Iapigi en Peucetiërs. De Tarantini behoorden tot de Doriërs en dus ook tot de overwinnaars van de Peloponnesische oorlog. Archita was cultureel enorm ontwikkeld. Bevriend met Plato en onderwezen door pythagoristen, filosofen. Ook had hij een leidende politieke rol als ‘strategos’. Dat was een soort eerste man. Tevens was hij een wetenschapper die schreef over wiskunde en astronomie. Met de tiran van Syracuse Dionysos II van Sicilie onderhield Archita goede relaties.

Bij conflicten in Zuid-Italie wordt echter de militaire hulp ingeroepen van fellow-Doriers uit Griekenland. Zo gaan de doriers uit Zuid-Italie ook hulp vragen aan koning Pyrrhus van Epirus. Hij moet hen gaan helpen tegen de Romeinen als deze steeds groter en sterker worden. In eerste instantie is Pyrrhus erg succesvol, maar in 275 v. Chr. verslaan de Romeinen hem bij Beneventum. Kort daarvoor had hij nog een overwinning geboekt. Dat had hem zoveel verliezen gekost, dat van een overwinning eigenlijk niet echt meer sprake was. Sindsdien noemen we een dergelijke overwinning een Pyrrusoverwinning.

Einde van Magna Graecia, maar niet het einde van de Griekse cultuur

De Romeinen verslaan uiteindelijk de Grieken van Magna Graecia. Zij moesten een militaire bijdrage gaan leveren aan het Romeinse leger. De Tarantijnse schrijver Livius Andronicus vertaalt voor de Romeinen dan de Odyssee. De Romeinen (en dus de Italianen) hebben veel Griekse culturele elementen overgenomen in hun cultuur. De Griekse cultuur in Zuid-Italië is nog op veel plekken te zien. Zo wordt er op sommige plekken op Sicilie en in Reggio nog Grieks gesproken, kun je de Griekse tempels nog bezoeken en zijn olijven, amandelen en honing onderdeel geworden van de Siciliaanse keuken. Zo zijn de woorden grammatica (γραμματική) en retorica ( ῥητορική) ook van Griekse oorsprong!

Wil je meer weten over hoe Italië er uit zag voor de komst van de Romeinen? Lees dan ook dit blog van mij over Sicanen en Siculen, de oudste bewoners van Sicilie op Italie Uitgelicht.

Week van de Klassieken 2019

In januari had ik een lezing willen geven bij het Dante Instituut in Utrecht over feit en fictie in de Italiaanse oudheid. Voor DitisItalie en ItalieUitgelicht heb ik de afgelopen jaren veel boeken gelezen over de Italiaanse oudheid. Als ik dan een recensie schreef heb ik dikwijls boeken beoordeeld op hun plek op de lijn in dat spectrum. Terwijl ik nu denk dat dat wellicht ook weer wat kort door de bocht is. In dit blog wil ik vertellen over waarom ik het ene mooier vind dan het ander.

Non-fictie

Aan de ene kant heb je wetenschap die zich laat leiden door harde data en veel mogelijke maar onzekere hypotheses formuleert. Zeggende dat je iets niet met zekerheid kunt zeggen. Mijn voorkeur gaat daarin uit naar de boeken en website van Jona Lendering. Ook zijn er wetenschappelijke werken die toch op een literaire en aantrekkelijke manier kunnen vertellen, zoals het boek van Dennison over Livia of SPQR van Mary Beard. Hoewel deze laatste vanwege haar actuele invalshoeken ook terechte kritiek krijgt.

Historische non-fictie is ook de reconstructies en vertalingen van antieke werken. Fantastisch om te lezen en zeker net zo toegankelijk als sommige moderne literaire non-fictie. Bijvoorbeeld de boeken van Seneca, Sallustius en Suetonius. Mensen zijn vaak bang voor dit soort werken omdat ze denken dat het te ingewikkeld is. Als je echter een interesse hebt voor geschiedenis en best bereid bent om te werken tijdens het lezen, dan heeft dit naar mijn mening de voorkeur. De voorkeur boven het lezen van een triviale historische roman over de oudheid.

Italiaanse oudheid
Feit en fictie: wetenschap versus historische literaire romans

Wetenschapscommunicatie

Zelf probeerde ik ook wat aan wetenschapscommunicatie over de Italiaanse oudheid. Een goed verhaal schrijven dat ook wetenschappelijk is verantwoord is nog helemaal niet zo makkelijk. Het lijkt me leuk daar nog eens een cursus in te volgen. Voor Italie Uitgelicht schreef ik bijvoorbeeld over

De mythologische stichting van de stad Rome. De twee gezichten van keizer Marcus Aurelius/ Het Romeins Recht: de basis van onze beschaving. Herkomst van de Etrusken: feit en fictie. Verkiezingscampagne in het Oude Rome. De Zuil van Trajanus in Rome: een Romeins stripverhaal. Hoe het Christendom ontstond als geloofsleer. Deel 1: het Neoplatonisme Deel 2: De gnostiek. Het concept Italie, lang voor de eenwording. Inkomensverschillen in de oudheid. De oudste bewoners van Sicilie.De import van graan, vissaus en gallische wijn in Ostia

Sommige materie is erg ingewikkeld en ook zijn niet alle verhalen voldoende gecontrasteerd met wetenschappelijke research. Ik doe het met de boeken, het internet en mijn gezond verstand dat ik tot mijn beschikking heb (het gros van de tijd). En heb bovendien weinig literair talent. Fictie mag, ik heb geen probleem met fictie, maar waar ik wel een probleem mee heb is met historische literaire verhalen die gepresenteerd en gelezen worden als wetenschappelijke feiten. Dit is bijvoorbeeld het boek van Stijn Vennik dat onlangs uitkwam bij Athenaeum waarbij ongecontrastreerde bronnen worden gepresenteerd in al hun trivialiteit, puur als historische gekkigheid. Of het boek van Willemijn van Dijk over Tiberius waarin de schrijfster geen scherpe keus maakte tussen feit en fictie. Of het boek van Fik Meijer over Petrus, met een eenzijdig oog voor historische bronnen. Mijn eigen verhalen, daar ben ik ook nog kritisch over. Ik weet zelf ook niet precies de grens tussen wetenschapscommunicatie en ‘een mooi verhaal over geschiedenis’.

Zo gaf ik in 2011 ook een lezing bij Dante Utrecht over populisme in de Oudheid. Ik besprak de Gracchen, Drusus, Clodius Pulcher, Caesar en Augustus. Ik citeerde daarbij Tacitus (niet die bekende) uit zijn causes of corrupt eloquence:

‘The style which we hear every day, abounds with colloquial barbarisms, and vulgar phraseology: no knowledge of the laws is heard; our municipal policy is wholly neglected, and even the decrees of the senate are treated with contempt and derision. Moral philosophy is discarded, and the maxims of ancient wisdom are unworthy of their notice. In this manner, eloquence is dethroned; she is banished from her rightful dominions, and obliged to dwell in the cold regions of antithesis, forced conceit and pointed sentences. The consequence is, that she, who was once the sovereign mistress of the sciences, and let them as handmaids in her train, is now deprived of her attendants, reduced, impoverished, and, stripped of her usual honours (I might say of her genius), compelled to exercise a mere plebeian art’.

In de discussie naderhand kwamen destijds ook Wilders, Fortuyn en Berlusconi boven drijven. Die discussie zwengelde ik zelf aan, leek me makkelijk vissen in dat poeltje. Altijd fijn om de geschiedenis actueel te kunnen maken. Dat zou ik nu niet meer doen.

Fictie: historische literaire romans

Aan de andere kant heb je romans die zich historisch zeer goed onderbouwen na een gedegen onderzoek, zoals de historische roman van Nynke Smits. Of zoals Willemijn van Dijk als gedegen oudheidkundige nu ogenschijnlijk heeft gedaan met het boek Het wit en het purper. Historische romans kunnen zeer accuraat zijn en een oog voor narratief detail hebben dat je niet ziet in wetenschappelijke werken. Literaire historische romans zijn zeer populair sinds de komst van het boek van Geert Mak ‘Toen God verdween uit Jorwerd’.

Ik las ook een leuk boekje “Meer dan feiten” dat gaat precies over de rechtvaardiging en het bestaansrecht, het nut en de kwaliteiten van historische romans. Maar zij scheren wel fictie en non-fictie over één kam. Hoewel je met het beschrijven of oproepen van sentimenten in literaire historische romans ongetwijfeld een meerwaarde en bestaansrecht hebt, rechtvaardigt het niet de term “non-fictie”. Het is een spectrum en literaire ‘non-fictie’ zit niet aan het uiteinde van de harde wetenschap.

Waardevol vind ik het dan als een historische roman literaire stijlmiddelen gebruikt om aan te zetten tot denken over morele en politieke dilemma’s. Dus niet alleen de persoonlijke en psychologische dilemma’s belicht over het wel en wee van een historisch personage. Deze morele en politieke dilemma’s komen goed aan bod bij het boek M figlio del Secolo van Scurati. De historische roman is bij uitstek een goede plek voor een politieke invalshoek. Dit kan uiteraard niet in een wetenschappelijk handboek. Ook het boek van Falx & Toner zet aan tot denken en is op haar manier een geslaagd literair-historisch experiment.

Een primaire bron (een document uit de tijd zelf) kun je ook op die manier lezen: als een moreel en politiek handvest. Zeker Cicero en Sallustius zijn in dat opzicht prachtige documenten uit de oudheid. Je mag daarover nadenken en over filosoferen en boeken over schrijven. Dat is ontzettend leuk, zeker met een glas wijn. Maar er kennis uit destilleren, parallellen trekken tussen heden en verleden en daarmee een leken publiek trekken dat meent te komen luisteren naar historisch feiten… Dat vind ik een vorm van zelfbewierooking die bovendien vaak de maatschappelijke discussie nodeloos doet opflikkeren en polariseert. In zo’n geval is het veel beter terug te keren naar de wetenschap die kan nuanceren en relativeren. Dat geeft mij in ieder geval meer vertrouwen en het doet volgens mij ook meer recht aan je politieke tegenstanders.

Dit jaar ging het themaboekje in de Week van de Klassieken over Landverhuizers in de oudheid. Ik schreef er een review over.

Wat is jouw favoriete historische roman eigenlijk?

De leukste Italiaanse franchise

Italiaanse mode en franchise

Als ik in Italië ben zijn er altijd wel een paar winkels waar ik eigenlijk écht even heen wil. Zoals Nederlanders houden van hún Hema, zo heb ik ook mijn voorkeuren voor Italiaanse franchise. En dan heb ik het over de kledingzaken.

1. Intimissimi. Een winkel waar ze ondergoed hebben. Is dat nou interessant? Nederlanders kopen hun ondergoed bij de Hema naast de rookworsten. Lijkt me ondenkbaar voor een Italiaan die er doorgaans verzorgd uitzien. Intimissimi is een keten die je overal in de Italiaanse steden kunt vinden. Hun collectie is altijd weer anders en erg hip. Ze hebben een goede marketing afdeling en altijd in het oog springende campagnes.

2. Calzedonia. Sokken en panty winkel. Ook voor Nederlanders is dit voor veel mensen bijzaak, maar Italianen hebben oog voor dit detail en je kunt panty’s vinden in allerlei patronen en kleuren. Van chique tot  punk. Ik kocht er een keer witte panty’s met gigantisch veel opdruk van bloemen of een hele mooie transparate pany met een lichte glans.

Sokken en ondergoed in een Italiaanse kledingwinkel
Dameskledingzaak Calzedonia. Foto: Lotje Lomme

3. Stefanel Italiaanse stijl kleding. Wat meer fashionable dan Benetton voor een zwierige echte Italiaanse look.

4. Benetton. Je zou bijna vergeten dat Benetton Italiaans is, in Nederland kun je hem ook veel vinden. Maar in Italie hebben ze echt een andere collectie. Hele leuke Italiaanse winkels voor kwalitatief goede basics. Een rode coltrui, een blauwe broek, een zwarte pantalon en dan net in de stijl die net dit jaar in zwang is. Mooie materialen, veel wol en kleurrijk. Sportief en warm. Kleding voor dagelijks gebruik waarbij je er leuk en fris en verzorgd uitziet zonder voor ijdeltuit versleten hoeft te worden.

5. Max Mara. Nét te duur, maar leuk om te kijken voor inspiratie. Als ik ooit nog eens een elegante vijftiger wordt met een wat ruimer budget ga ik hier shoppen. Als ik denk aan Italiaanse stijl en Italiaanse vrouwen, dan kleden zij zich doorgaans in de stijl van Max Mara. Elegantie is het sleutelwoord. Deze vind je in Nederland ook bij bijvoorbeeld de Bijenkorf.

Nieuwkomer tip: . BallereTTe. Een winkel vol met elegante lage schoenen, in Italie ‘Ballerina” genoemd. Betaalbaar en een oneindige hoeveelheid keus in kleur, vorm. Nu nog niet in veel steden, maar ik geef het een grote kans dat je deze binnenkort in meer steden gaat vinden.

Lingeriewinkel in Italie
Italiaanse kledingzaak Intimissimi. Foto: Lotje Lomme

Het échte Italiaanse werk

Natuurlijk heb je ook de échte Italiaanse modenamen: Gucci, Valentino etc. Ik ben getrouwd in een zomerjurkje van Valentino dat ik kocht in de aanbieding. Nóg 300 euro, maar goed, dan ga je trouwen. Zo kreeg mijn bruiloft een Italiaans tintje. De jurk droeg ik daarna nog een keer toen ik naar La Scala ging in Milaan. Het prachtige opera gebouw waar je eigenlijk niet in spijkerbroek kunt verschijnen.

Wees voorbereid!

Veel kleding kun je tegenwoordig ook online vinden in Nederland. Zo hebben ze bij Zalando ook Stefanel. De ballerette moet je bestellen echter vanuit Italie. Dan betaal je veel verzendkosten en heb je ook nog het risico dat de maat nét niet goed is. Wees dus goed voorbereid als je naar Italie gaat en weet waar je naar toe moet. Dan kun jij ook terug in Nederland nog een beetje showen met die Italiaanse stijl en klasse.

Wil je in de winkel Italiaans kunnen praten? Kijk dan bij mijn cursusaanbod voor een cursus op jouw nivo.

Humor: waar lachen ze om in Italie?

Italiaanse humor

Humor is persoonlijk. Toch vinden mensen in hetzelfde land toch hetzelfde grappig. Voor een deel. In Italië worden heel veel grappig gemaakt over stereotyperingen. Italiaanse humor: Verschillen tussen Noord en Zuid, de maffia, de eeuwige student, de politiek. Het leukste is als mensen of een volk om zichzelf kunnen lachen. Je je eigen tekortkomingen ziet, maar er niet over in zit. Dat relativeert een probleem dat je eigenlijk hebt. En dat is fijn.

Italiaanse humor 1: Casa Surace

Casa Surace is een website, YouTube kanaal en Facebookpagina. Zij maken filmpjes die met name gaan over de verschillen tussen Noord en Zuid Italie. In onderstaand filmpje leggen ze uit wat een situatie teweeg brengt in Noord en in Zuid- Italie. Het vragen van de weg bijvoorbeeld. Als je in Milaan de weg vraagt krijg je een kort en helder antwoord en het advies om uit te kijken voor de parkeerwachters op die en die plek. Als je het echter in Zuid-Italie vraagt, krijg je meteen ook allerlei ongevraagd advies en opmerkingen over de zaken die op die weg liggen: waar je goede kaas kunt kopen en wie je tegen zult komen.

Italiaanse humor 2: The Pills

Een ander grappig YouTube kanaal is van The Pills. Dit gaat over een groep studenten, de eeuwigdurende student die 5e jaars “fuori corso” is, dwz aan zijn 9e jaar van zijn studie. Nietsnutten, fanulloni, die veel wiet roken en pretenderen erg cool en wereldwijs te zijn. Deze filmpjes zijn ondertiteld naar het Engels, maar dan moet je bij het tandwielletje van de instellingen even de ondertiteling aanklikken.

Italiaanse humor 3: Lercio

Lercio is de Italiaanse versie van de Speld. Of de Speld is de Italiaanse versie van Lercio. Nep nieuws wordt gemaakt. Grappige manier ook om inkijk te krijgen in Italiaanse fenomenen. De werkelijkheid wordt net een beetje aangepast en zo geridiculiseerd. Maar de basis is vaak wel een kern van waarheid. In dit filmpje is het nieuws dat Berlusconi bij een persconferentie niemand heeft beledigd en niet vulgair was. Voor Lercio is geschreven tekst eigenlijk belangrijker dan het YouTube kanaal, dus ga vooral eens kijken op hun website.

Dit zijn relatieve nieuwkomers op het humor gebied. Daarnaast ken ik wat cabaratiers zoals Roberto Benigni, Beppe Grillo of Luciana Littizetto die al een tijdje meegaan. Maar graag kom ik in contact met nieuwe verse humor.

Waar moet jij erg om lachen in Italie?

Wil jij lachen terwijl je Italiaans leert, kom dan bij mij een cursus Italiaans volgen!

Christelijke poëzie vertolkt door moderne jazz zangeres

De Italiaanse Jazz zangeres Roberta Gambarini covered vooral Amerikaanse klassiekers uit de jaren ’50 en is daarmee bekend geworden in Amerika. In haar thuisland Italie kent zij een bescheiden succes en ze verhuisde met haar dromen naar New York. Gambarini maakte eind jaren ’90 een opname ‘Under Italian Skies’, waar destijds nauwelijks iemand naar luisterde.  Het project heeft de gedichten van de Italiaanse dichteres Alda Merini op muziek gezet.  De opname werd in 2009 opnieuw op cd gezet, ter gelegenheid van het overlijden van de dichteres. De cd is een samenwerking met de Italiaanse producer Andrea Donati. Terwijl Gambarini een elegante zangeres is met een fluweelzachte stem, was Merini een gezette oude vrouw die op de meeste afbeeldingen te zien is met tabak tussen haar vingers.

Merini heeft inmiddels een cultstatus heeft bereikt, met meer dan vele volgers op Facebook die dagelijks een update ontvangen met een fragment uit één van haar werken.  De dichteres bracht een autobiografie uit, met het verhaal over haar leven dat voor een groot deel werd doorgebracht in een Italiaanse GGZ instelling. Daarnaast bracht ze veel poezie uit. Haar poezie is sterk doordrenkt van het christelijke erfgoed, en daardoor wellicht niet zo toegankelijk voor de nuchtere Hollander.

Alda Merini uit ”Ballate non pagate”, “Dansjes waarvoor niet betaald is”

Padre, se scrivere è una colpa
perché Dio mi ha dato la parola
per parlare con trepidi linguaggi
dell’amore a chi mi ascolta?
Ormai vecchia di anni e senescente,
dove trovare un filo di erba buona?
Che sai dei miei conventi, della grazia
matura delle sante, delle grandi
anime folli? Che posso io trovare
tra gli osanna dell’uomo di cultura?
Altrove è il canto, altrove è  la parola
e Dio non la pronuncia.

Vader, als schrijven een zonde is

waarom heeft God me dan het woord gegeven

om te praten in angstige talen

In liefde voor wie mij hoort?

Waar zal ik een groene strohalm vinden,

oud van de jaren en verjaard.

Wat weet U van mijn afzondering, van de volwassen genade

van de heiligen, van de grote

ruime geesten? Wat zou ik kunnen vinden

in de hosanna’s van een ontwikkelt mens?

Elders is het lied, elders is het woord

en God spreekt het niet uit.

De prachtige dubbel cd van Gambarini echter, uitgebracht door Blue Records begint met het gedicht/lied Ape Regina, ‘bijenkoningin’, waarin ze de vloek en de zegen van verliefdheid en liefde bezingt. Deze cd is een aanrader voor elke jazz liefhebber. Gambarini gebruikt haar stem als een instrument, en als ze op deze manier zingt, is de cd echt een streling voor het oor. De ware Italie liefhebber als u zal ook de beeldtaal van het christelijke erfgoed weten te waarderen, en zal horen hoe Merini’s gedichten een prachtige uiting zijn van de Italiaanse cultuur.

Wilt u meer weten over Merini, kijk dan eens op deze site: www.aldamerini.it

Noot: dit blog verscheen oorspronkelijk in 2012 op Italieplein.nl

Het vrouwelijk lichaam als decor

Het lichaam van de vrouw in Italie

Gisteren was in Utrecht de ‘Domenica Particolare’, een Culturele Zondag geheel georganiseerd in het thema Italie. Uiteindelijk belande ik bij een debat over Italiaanse vrouwen met Lorella Zanardo, maar er was veel meer te doen.

Programma culturele zondag

Er waren ontzettend veel leuke dingen te zien, beluisteren en doen en ik ben naar de boekenmarkt geweest van de Werkgroep Italie Studies. Ook was er een interview met Roberto Scarpinato, Siciliaans magistraat en openbaar aanklager van Andreotti in de jaren ’90. Hij waarschuwde voor de groei van de maffia, benadrukte dat het zeker geen pizzabakkers zijn en ziet perspectief in een groeiend Europa. Dat wil zeggen: perspectief zowel voor de maffia om te groeien, als voor een verenigd Europa om het aan te pakken.

Debat over italiaanse vrouwen in de media

Daarna ben ik naar 5* hotel Karel V gegaan, want daar was een debat over ‘vrouwen in de media’. Onder het gastheerschap van Rosi Braidotti, professor in Utrecht voor vrouwenstudies was daar de documentaire maakster Lorella Zanardo. Zij heeft ‘Il corpo delle donne’ gemaakt, waarvan hier de engelse versie. Een docu over hoe vrouwen in de media worden geportretteerd in Italie. Ze hebben allemaal fragmenten achter elkaar gezet waarin vrouwen worden geportretteerd als decoratie, sekssymbool.

Positie van Italiaanse vrouwen

De positie van Italiaanse vrouwen is in vele opzichten niet echt een lichtend voorbeeld van emancipatie. Nou houden heel veel mensen van vrouwelijk schoon.  Het is echter niet nodig daar jezelf voor vernederen. Met name sinds Berlusconi de televisie commercialiseerde lijkt het voor vrouwen een vereiste om fysiek aandacht te krijgen. Berlusconi heeft in zijn politieke partij een macho cultuur ingesteld. Zo gaf hij aan alle vrouwelijke parlementsleden van zijn partij die meestemden met zijn voorstel onlangs een gouden ring ter waarde van teveel geld.

Mijn opinie

Nou heb ik toch altijd de neiging het op te nemen voor de mannen, het zwakke geslacht, dus vroeg ik bij het debat na afloop of het ook niet het geval was dat Italiaanse vrouwen zich wel erg gemakkelijk neerleggen bij het Berlusconische ideaal van schoonheid. In Italie heb ik een gevoel van voortdurend tekortschieten wat elegantie betreft. Maar Italianen zijn nu eenmaal mensen voor wie de liefhebberij van de esthetica een vaderlandslievende daad is. De Italianen zijn de beste kunsthistorici in de wereld, zij kunnen beter dan wie dan ook uitleggen en begrijpen wat schoonheid is. Dit werd mij min of meer uitgelegd. En daar heb ik ook wel begrip voor. Ik vind ook niet dat alle vrouwen hun okselhaar moeten laten groeien, dus het is een gecompliceerde zaak.

Ook was er bij de bijeenkomst een professor Italianistiek en vrouwenstudies Serena Sapegno die een film liet zien van een in Italie door vrouwen zeer gewaardeerd theaterstuk over de positie van vrouwen.

Voor Italieplein schreef ik ook een blog over vrouwonvriendelijke geschiedenis in Italie.

Vrouwonvriendelijke geschiedenis gesponsord door Berlusconi

In Italie heb je lange benen en blonde of zwarte lokken nodig om als vrouw gelijke kansen te mogen genieten.  Vrouwelijk schoon is geen toegevoegde waarde, maar een vereiste in de strijd tegen het seksisme, dat is doorgedrongen in de media, in de politiek en zelfs in de populair wetenschappelijke literatuur. U begrijpt het probleem:  Kan seksisme wel bestreden worden door het inzetten van schoonheid als middel?

De bekende journalist en succesvol schrijver Bruno Vespa schreef in 2009 de kaskraker ‘Donne di cuori’, vertaalbaar als ‘Hartenvrouw’(uitgegeven door  Berlusconi Inc).  ‘Donne di Cuori’ is een fantastisch boek waarin Vespa vrij associeert over de relatie tussen knappe vrouwen en machtige mannen in de geschiedenis. Vespa is onder andere bekend van zijn praatprogramma Porta a Porta,  een politiek discussieprogramma op de Rai Uno op de late avond. U kunt Vespa vergelijken met de kritische journalist Jeroen Pauw, ware het niet dat Jeroen Pauw zich niet laat betalen door  Mark Rutte.  Stel dan nog maar eens een lastige vraag aan je werkgever!

 Vespa schrijft, onnavolgbaar, over de beroemde Marcus Antonius, een Romeinse generaal die een relatie had met Cleopatra. Zij was de Egyptische koningin die de generaal haar rijk aanbood in hoop op machtsbehoud. Ze liet de Romeinse Caesar in de steek toen hij haar om militaire ondersteuning vroeg in zijn strijd. Vespa leert van de geschiedenis en suggereert dat Berlusconi een slachtoffer is, net als Marcus Antonius, van vrouwelijk schoon.  Hierbij kiest hij echter alleen de vrouwonvriendelijke historische bronnen die zijn verhaal ondersteunen. Zo vertelt Vespa ook  over  Henry VIII, de stichter van de Anglicaanse kerk, die meer vrouwen had dan voorgangers met dezelfde naam.  Echtgenote 7 was nog knapper dan echtgenote 8, en allen waren uit op politieke invloed. Maar nooit dachten zij daarbij, zoals de mannen, aan het landsbelang.

In 2009 kwam het boek uit, net toen Berlusconi óók het slachtoffer was van vrouwelijk schoon. De uitgave van het  vrouwonvriendelijk boek was dus goed getimed. Alle lezers van Vespa lazen dat  Berlusconi het slachtoffer was  van jeugdige schoonheidskoninginnen.  Seks sells en Berlusconi lachte in zijn vuistje, want Vespa illustreerde met een historisch verhaal zijn onschuld.  Overigens, inderdaad oplettende lezer, het is juridisch ook helemaal niet bewezen dat Berlusconi seksuele omgang had met  minderjarige meisjes als Noemi of Ruby.

Toch voel ik solidariteit met Eva Cantarella , een Italiaanse historica die haar nagels prachtig moet lakken, wil zij deze vrouwonvriendelijke volkscultuur corrigeren. De  historische onjuistheden van Vespa worden gesubsidieerd worden door Berlusconi Inc. En in Italie groeien meisjes met ambitie op met de RAI televisie, waarin het vrouwelijk lichaam een decor vormt van wellust en seks. Ook in Nederland zijn er mensen die dit allemaal prachtig vinden, alsof het een anekdote is.

Als we echt iets van de geschiedenis willen leren, kunnen we dan niet beter naar historici luisteren, in plaats van naar Berlusconi en zijn troubadours? 

Italiaanse vrouwen: Lege hoofden, volle billen?

De zomer is weer begonnen en het vrouwelijk naakt komt ons overal weer tegemoet. Vooral lingeriemproducent Sapph is daar erg goed in. De eigenaar van het lingeriemerk Rob Heilbron doet er niet dubbelzinnig over dat hij zijn beelden met de computer bewerkt. Een beeld van het vrouwelijk lichaam is vaak niet in bezit van de vrouw zelf, maar in handen van reclamemakers.  In Italie is de vrouw publiek bezit, vanwege haar lichamelijke schoonheid. Schoonheid moet voor iedereen beschikbaar zijn, en een plastisch chirurg is een kunstenaar.

Het vrouwelijk lichaam als seksueel kapitaal is gemeengoed geworden sinds Berlusconi en zijn televisie de macht grepen in de jaren ’90. Noemi, het meisje dat waarschijnlijk net 18 was toen Berlusconi een relatie met haar kreeg, werd in die tijd geboren en groeide op met het Berlusconismo. Zij werkte aan haar carrière door haar schoonheid in te zetten, een vrouwelijke strategie om carriere te maken.  De Marokkaanse Ruby Rubicuore deed haar politieke connecties met Berlusconi’s advocaten op bij beauty contests in het zuiden van het land. Beauty queen Mara Carfagna schopte het tot minister. Uiteraard zette haar schoonheid haar diplomatieke kwaliteiten kracht bij. Zij en andere politica’s in Berlusconi’s partij werden beloond met juwelen.

In de Oudheid vertelde Vetruvius  over de kariatiden.  De Karya (een volk) kozen de verkeerde kant in de Grieks-Perzische oorlogen.  Na de overwinning van de Grieken moesten zij voor altijd herinnerd worden aan hun politieke fout.  De vrouwen van de Karya moesten dienen als pilaar in een tempel op de Akropolis in Athene.  Vrouwen dienden, net zoals op Berlusconi – tv als decor. Als achter de Berlusconi tv een politieke boodschap zit, dan is het dat vrouwen hun lichaam in moeten zetten om succes te behalen.  Kunst lijkt het me niet, eerder pornografie op de publieke zender.

Foto door Akerraren Adarrak

Schoonheidsidealen veranderen natuurlijk wel. Het is opmerkelijk dat het juist een Italiaans fotomodel is,  Anna Utopia Giordano die beelden van het vrouwelijk lichaam bewerkt met de computer. Alleen doet zij dat niet met foto’s van normale meisjes, maar zij bewerkt schilderijen van vrouwelijk naakt uit de geschiedenis. Zo bewerkte zij de Geboorte van Venus van Botticelli uit de Italiaanse Renaissance.  Links ziet u het origineel, rechts het bewerkte beeld van Anna Utopia Giordano. We mogen niet voorbij gaan aan het politieke probleem dat ten grondslag ligt aan Anna Utopia Giordano’s inspiratie; het berlusconismo.

Als je één letter toevoegt aan Sapph, krijg je Sappho, de vrouwelijke dichteres uit de Oudheid. Dat is naar mijn idee een beter voorbeeld inspiratiebron voor vrouwen. Zij schreef, vertaald door Mieke de Vos:

Zoals de zoete appel rood kleurt aan het eind van een tak,

Hoog in de hoogste takken, vergeten door de appelplukkers,

Nee, ze vergaten hem niet, ze konden hem niet bereiken

Laten we het Berlusconismo vergeten, nu hij er niet meer is, maar laten we wel bedenken wat zijn nalatenschap is geweest en dat hij het beeld van het vrouwelijk lichaam in de media heeft veranderd.

Deze blogs verschenen oorspronkelijk in 2012 in het online magazine Italieplein.nl