Feminicide staat sinds kort hoog op de agenda in Nederland. Het is opvallend dat politici het pas opvalt dat er een probleem is met de cultuur, als er een buitenlandse dader is van de kwestie. De hele aandacht naar het probleem is enorm aangewakkerd door de moord in Abcoude enkele weken terug.
Erg sterk vond ik de reactie van Sylvana Simons aan tafel bij de talkshow van Pauw en de Wit, een maand geleden. Terecht merkt zij op dat het een probleem is bij mannen, een probleem van mannen en dat daarin niet gedifferentieerd moet worden naar afkomst. Ik vind het echter wel interessant om mezelf de vraag de stellen: Hoe kan het dat de vrouw zoveel boosheid in een man oproept? Dus ik stel mezelf de vraag
Feminicide: wat zijn de culturele dieperliggende oorzaken?
Er moet een gevoel van entitlement aan te grondslag liggen. De man heeft recht op dingen die de vrouw doet of niet doet. Autonomie en een eigen mening worden niet gerespecteerd. Dat we in een cultuur leven waarin niet alle meningen evenveel waard zijn, lijkt mij vrij evident. Volgens Federici is dat het gevolg van het kapitalisme. In de lijn van Karl Marx betoogt zij dat in de overgang van de Middeleeuwen naar de Vroegmoderne tijd, de mannelijke burgerij de vrouw in een cultureel keurslijf heeft gedwongen van sociale en economische minderwaardigheid.
De sociale gevolgen van onteigening
In de Middeleeuwen bestonden er nog veel gemeenschappelijke gebieden die nog niet geclaimd waren door een eigendomsrecht. Vrouwen werkten op het land op een manier die vergelijkbaar was met mannelijke arbeid. Er was nog geen duidelijke arbeidsverdeling. In die tijd, waarin magie een belangrijke rol speelde, hadden vrouwen ook geneeskundige kennis (de kruidenvrouwtjes) en bovendien hadden ze de magische kracht om kinderen te ontwikkelen in hun lichaam. Onder vrouwen was er ook kennis over anticonceptie.
Toen echter de burgerij een groeiende honger naar macht en geld kreeg, werden gemeenschappelijke gronden onteigend en moesten de vrouwen die daartegen in opstand kwamen gedisciplineerd worden. De mannen gingen vaker aan de slag als dagloner. Veel werklozen vrouwen kwamen in eerste instantie in de prostitutie terecht, maar dat werd aan banden gelegd door de doctrine van de Reformatie. Vrouwen en mannen die zich verenigden werden gecriminaliseerd. Die onteigening had natuurlijk helemaal geen legitieme basis. Dus het is logisch dat er dan motieven en argumenten moeten worden gevonden om mensen te dwingen daarin mee te gaan.
Feministische aanvulling op het Marxisme
Enter de heksenjacht. Door autonome vrouwen te veroordelen, werd een signaal afgegeven naar de andere vrouwen: ze moesten gedwee worden en in de kapitalistische-christelijke unit van de familie gaan werken waarin de vrouw onbetaald voor het huishouden, de voortplanting en de opvoeding zorgde en de man betaald ergens werkte. Hiermee zie je dus eigenlijk ook de intrede van onbetaald zorgwerk en een onderwaardering of devaluatie van zorgtaken en pedagogie. (Zie over dit onderwerp ook het boek Tekort van Emma Holten) Tegelijkertijd zie je dat het recht op voortplanting wordt geïdeologiseerd. Vrouwen moesten voor nieuwe toekomstige arbeiders zorgen en de voortplanting werd een staatszaak.
Zaken die aan Karl Marx totaal voorbij zijn gegaan, en hier ligt de bijdrage van Federici als nuancerende intellectuele kracht bij het Marxistische gedachtegoed. Er treed een soort van mystificatie op van de arbeid van de vrouw, haar arbeid wordt gezien als een natuurlijke bron die je kunt uitputten, net zoals grond, mineralen, schoon water en schone lucht.
Internationale economische ontwikkelingen zorgen voor een verschuiving van het probleem
In het boek is ook ruim aandacht voor de manier waarop economische belangen nu het probleem van de uitbuiting van de globale meerderheid in het zuidelijk halfrond bevestigen. In Nederland worden vrouwen in toenemende mate gedwongen om mee te doen aan de kapitalistische ratrace en sommige feministen omarmen het concept van de girl boss. Ook uitspraken van Wilders zoals: ‘Dan hebben ze in Afrika maar wat meer honger’, vertolken wat veel mensen voor zichzelf ook al hebben geconcludeerd.
Tegelijkertijd zijn er nieuwe plekken elders in de wereld waar primaire productie plaatsvindt en waar mensen maar weinig kunnen profiteren van hun veranderende arbeidsinvulling. De producten worden vooral in het noordelijk halfrond verkocht en de surplus, de winst zit vooral in enerzijds de marketing en communicatielijn van producten, waarvoor we allerlei mensen betalen en anderzijds in de vermogensopbouw van deze grote bedrijven die maar weinig wordt belast. Een boek dat daar mooi bij lijkt aan te sluiten en wat een van mijn volgende leesprojecten zal zijn is het boek No one leaves clean van Uitgeverij Set Margins. Het probleem is dat het einde van de wereld makkelijker is voor te stellen dan een wereld zonder kapitalisme (een parafrasering van een uitspraak van Abel van Gijlswijk). Maar dat betekent niet dat het streven naar een rechtvaardiger wereld zinloos is.
De heks nu in de noordelijke minderheid
In wat we het ‘Westen’ noemden, zien we nu dat de mensen die ‘heks’ worden genoemd met name vrouwelijke politica zijn die niet meegaan in het discours van slachtofferschap en wij -zij denken, maar juist alternatieve en veelzijdige vormen van identiteit omarmen en idealen hebben die als corrigerend worden gezien. Femke Halsema, Sylvana Simons of Sigrid Kaag lezen anderen soms de les en daar houden mensen niet van, want mensen houden soms liever vast aan hun eigen opvattingen omdat ze daar materieel belang bij hebben.
Tegelijkertijd vind ik dat Frans Timmermans ook wel is gedemoniseerd tijdens de laatste verkiezingen, hij deelt dan ook wel enkele van de voorwaarden om als heks te worden gekwalificeerd. Maar over het algemeen worden mannen die fel, ambitieus of autoritair zijn doorgaans omschreven met termen als “sterk” of “krachtig”. Vrouwen die hetzelfde gedrag vertonen, krijgen eerder negatieve labels zoals “heks” of “kreng”. Over dit laatste fenomeen en over vele andere gerelateerde, meer persoonlijke zaken hebben we ook uitgebreid gesproken bij de boekenmeet over dit onderwerp.
Geef een reactie